De ziekte van Alzheimer is verwoestend, niet alleen voor degenen die ermee leven, maar ook voor de mensen die voor hen zorgen. Hoewel geheugenverlies het meest besproken symptoom is, komt agitatie – waartoe ook tempowisselingen, uitbarstingen en zelfs agressie behoren – verrassend vaak voor, maar wordt vaak ten onrechte toegeschreven aan slechte zorgverlening. Dit is een cruciaal misverstand, omdat agitatie een direct gevolg is van hersenveranderingen veroorzaakt door de ziekte, en niet van tekortkomingen van de zorgverlener.
De neurologische basis van agitatie
Agitatie bij de ziekte van Alzheimer komt voort uit schade aan de hersengebieden die emoties, besluitvorming en gedragsreacties beheersen. In het bijzonder ** verstoort de ziekte de neurotransmitters – serotonine, noradrenaline en dopamine – die de stemming, motivatie en angst reguleren**. Dit betekent dat mensen met de ziekte van Alzheimer heftig kunnen reageren op situaties waar ze voorheen geen last van zouden hebben gehad.
De impact kan zich op verschillende manieren manifesteren: plotselinge stemmingswisselingen, onverklaarbare woede, repetitief gedrag en moeite om kalm te blijven. Deze reacties zijn niet persoonlijk; ze zijn neurologisch. Zorgverleners kunnen zich schuldig of ontoereikend voelen, maar agitatie is een natuurlijk verloop van de ziekte.
Waarom verkeerde attributie pijn doet
Veel zorgverleners denken ten onrechte dat ze iets verkeerd doen, vooral als er sprake is van onrust na een verandering in de routine of tijdens stressvolle gebeurtenissen zoals vakanties. Uit onderzoek blijkt dat agitatie 56% tot 68% van de patiënten treft, afhankelijk van het ziektestadium, waardoor het verre van een op zichzelf staand probleem is.
Het stigma rond dit symptoom maakt het voor zorgverleners moeilijker om hulp te zoeken. Ze zijn misschien bang voor een oordeel of hebben het gevoel dat ze niet voldoende zorg bieden. Deze interne schuldcyclus is onproductief en schadelijk, omdat het probleem bij de hersenbeschadiging ligt en niet bij de zorgomgeving.
Agitatie effectief beheren
Hoewel er geen remedie bestaat voor agitatie, kunnen verschillende strategieën helpen:
- Breng routines aan: Consistente dagelijkse schema’s verminderen verwarring en angst.
- Vermijd ruzie: Redeneren met een door Alzheimer aangetast brein is zinloos; focus op de emotie achter het gedrag.
- Gebruik kalmerende benaderingen: Spreek zachtjes, speel bekende muziek en verminder ruis.
- Zoek medische hulp: Door de FDA goedgekeurde behandelingen kunnen agitatie effectief helpen beheersen.
Omgevingsfactoren spelen ook een rol. Gebeurtenissen met veel stress, zoals vakanties, kunnen de symptomen verergeren. Het vereenvoudigen van routines en het vermijden van overweldigende situaties kunnen een verschil maken.
Het belang van ondersteuning van zorgverleners
Mantelzorger zijn is emotioneel en fysiek uitputtend. Zorgverleners moeten prioriteit geven aan hun eigen welzijn door steungroepen te zoeken, advies te geven of eenvoudigweg pauzes te nemen wanneer dat nodig is.
De onrust van Alzheimer is geen weerspiegeling van slechte zorg; het is een symptoom van de ziekte. Dit begrijpen is de eerste stap naar effectief management en meelevende zorg. Vergeet niet dat zowel patiënten als zorgverleners steun verdienen, en dat er middelen beschikbaar zijn om deze uitdagende reis te helpen navigeren.
